elanden paartijd rutting season Canada

Het grootste deel van het jaar hebben elanden een rustig leventje. Sterker nog, je zou er bijna slaperig van worden. Hun tijd besteden ze voor het grootste deel aan eten, een slaapje doen en af en toe een verfrissende duik in een bergmeertje. Maar tijdens het paarseizoen, ook wel het ‘rutting season’ of ‘racking season’ genoemd, dan verandert dit relaxte leventje in een regelrechte oorlog waarin geweld niet wordt geschuwd.

In het wild hebben elanden af en toe een confrontatie met andere wilde dieren, zoals beren en wolven, maar over het algemeen zijn elanden goed in staat zich te verdedigen. De eland vermijdt meestal andere elanden tijdens de winter, lente en zomer, want het zijn geen sociale dieren die in groepen leven, zoals kariboes of de Dall schapen die je hoger in de bergen tegenkomt.

Rutting Season, vechtende elanden en vreemde rituelen

Tijdens de herfst verandert het gemoedelijke karakter van elanden als een blad aan een boom en zoeken ze elkaar op. Het is de tijd waarin de hormonen gaan kriebelen en de paringsdrang toeneemt. Het gedrag verandert en het rustige leventje verandert in een hectisch bestaan waarin de stieren met elkaar de strijd aangaan om met koeien te mogen paren.

Wanneer is de paartijd voor elanden?

De paartijd begint eind augustus en duurt tot eind oktober. Nadat de koe (vrouwtjeseland) de hele zomer zichzelf zo’n 13 uur per dag heeft gevoed en dus op haar ‘volst’ is, is zij op haar aantrekkelijkst voor de stieren. Ze is voldoende in gewicht aangekomen om de kalveren na de draagtijd te kunnen voeden en een nieuwe vacht te laten groeien. De stieren (mannetjeselanden) hebben tegen eind augustus voldoende voedingsstoffen binnen om een nieuw gewei te laten groeien. Rond deze periode hebben de stieren een extra massa van tot wel 100 kilo vet en spieren.

De paartijd begint wanneer de stieren glad en dik zijn en het fluweel van hun gewei (beschermende laag van de huid) is afgeworpen. De koeien laten begin september zien dat ze klaar zijn voor de paring en vormen soms kleine groepen met andere koeien die slechts een dag of twee bestaan. Het daadwerkelijke paren begint pas eind september, dus er is een volledige maand van vechten, paraderen en voorrondes.

Fases van de paartijd bij elanden

Sparren

In deze periode gaat het er nog niet zo gewelddadig aan toe. De stieren met een nieuw, ongeschonden gewei sparren slechts licht. Sparren is eigenlijk oefenen  voor het echte gevecht dat later zal plaatsvinden. De stieren duwen hun gewei slechts heen en weer, maar doen geen poging om elkaar te verwonden. Sparren begint eind augustus en gaat door tijdens de hele paartijd en langer, tot ver in de vroege winter.

Onderzoekers suggereren dat vooral de jongere elanden veel sparren om te leren vechten en dat de oudere elanden sporadisch sparren.

Geurmarkering

Kort nadat de grote stieren zijn gestopt met eten, beginnen ze met geurmarkering. Ze graven eerst een ondiepe kuil in de grond met hun voorpoten. Vervolgens urineren ze hierin en spatten het ‘mud-urinemengsel’ (mud= modder +urine) op hun gewei en nek, waarna ze zelf in de kuil gaan liggen.

Dit doen ze omdat de urine van de stier chemicaliën bevat die helpen bij het coördineren van de vruchtbaarheid van de koeien die zichzelf ook in deze kuilen van de stieren wentelen.

Koeien beconcurreren elkaar door zichzelf te ‘labelen’ met de inhoud van de bronputten.

Vechten

Bull moose zijn tijdens de paartijd bijzonder goed uitgerust om te vechten. Met een gewicht tot wel 750 kg zijn ze enorm krachtig. Tijdens het rutting season zetten de nekspieren van een stier op tot wel tweemaal hun normale volume.

Medio september vormen de koeien relatief stabiele groepen die blijven voortbestaan ​​tot het einde van de paartijd. Soms bestaan deze groepen uit wel 25 vrouwtjes. De stieren moeten strijden voor toegang tot deze groepen en vervolgens een aantal koeien te bevruchten. Ze doen dit door te vechten. In tegenstelling tot sparren, zijn deze gevechten bijzonder heftig en zeer gewelddadig. Sommige stieren raken hierbij zodanig gewond dat ze het niet overleven.

Deze epische gevechten kunnen wel uren duren en tijdens de gevechten is het geluid van de botsende geweien soms te horen op wel een kilometer afstand.

De grotere en meer ervaren stieren winnen meestal de moose rutting gevechten. Dit zijn de stieren tussen zeven en elf jaar oud. Tot hun zevende zijn de stieren geen succesvolle vechters. Vanaf hun elfde vechten ze nog nauwelijks en leven dan ongeveer tot ze dertien jaar oud zijn.

Koeien dragen hun eerste kalveren als ze rond drie jaar oud zijn en worden aanzienlijk ouder dan de stieren, ongeveer tot ze twintig zijn.

Paren

Het paren zelf begint in ongeveer de derde week van september. Achtennegentig procent van de koeien paart eenmaal per jaar, met slechts één stier. Stieren kunnen daarentegen met maximaal 25 koeien per jaar paren, mits ze natuurlijk de gevechten met andere stieren met succes hebben doorstaan. De grote mannetjes domineren de kleinere en houden deze weg bij de kuddes van koeien.

De jongere stieren kunnen alleen succesvol paren door van de kudde afgedwaalde koeien te dekken. Dit komt echter niet veel voor aangezien de dominante stieren hun kudde goed beschermen.

Geluiden

Stieren zenden laagfrequente geluiden uit. De koeien produceren een weifelend gekreun, maar dit is luid genoeg om op meer dan een kilometer afstand hoorbaar te zijn. In deze video kun je de geluiden van de elanden mooi horen. Heel indrukwekkend!!

Moose rutting zien?

Als je moose rutting wil zien, dan adviseer ik je vooral om ofwel heel veel in Canada te zijn tijdens het rutting season, ofwel in Canada te gaan wonen. Dan heb je de grootste kans om deze rituele gevechten een keer te kunnen zien. Ze worden namelijk maar sporadisch waargenomen, aangezien de elanden in de paartijd zich vaak ver van de menselijke bedrijvigheid terugtrekken. Lees ook mijn blog over elanden spotten in Canada.

Wil je een elandengevecht vanuit je luie stoel bekijken? Bekijk dan even de onderstaande video, weliswaar uit Alaska, maar toch!